Przesilenie

[Ashte]

Ponieważ cisza zapadła w tym dziale, a ja mam pytań całe mnóstwo i ciężko mi już wysiedzieć spokojnie - więc piszę

Chciałabym się dowiedzieć, czy na naszych, słowiańskich ziemiach obchodzono w jakiś sposób noc przesilenia zimowego (21-22 grudnia) i dzień przesilenia letniego (22 czerwca)? Szczególnie interesuje mnie przesilenie zimowe
Czy wiązały się z tym dniem jakieś zwyczaje, legendy, obrzędy?

Jak to wygląda współcześnie u słowiańskich rodzimowierców, ale też i u tych z innych rejonów świata?

Pozdrawiam!

[Niedźwiedź]

Jeśli chodzi o przesilenie zimowe, to obchodzono w tym okresie jedne z największych świąt w roku. Oto Gody (od "godzenia się", ale także rus. God - "czas", w psl. God - "rok". Nastąpiło przesunięcie pola semantycznego terminu "gody" do dzisiejszej terminologii, w której słowa "gody", "godowanie", "godny" oznaczają bogate uczty i biesiady (w szczególności weselne) i doniosłą (echo sakralności) wspaniałość.), Godowe Święto, Szczodre Gody, Święto Zimowego Staniasłońca, rodzinne święta pomyślności i bogactwa, trwały przez cały mały, trzynasty miesiąc. Był to okres święty i wolny od pracy. Szczodre wieczory sprzyjały pogłębianiu rodzinnych więzi. Spędzano czas na wzajemnych odwiedzinach, przyjmowaniu gości, obdarowywaniu się prezentami i śpiewaniu pieśni związanych z tym okresem, czyli Koladek. Okres ten jest silnie związany ze światem podziemnym, co znajduje swoje odbicie w wielu elementach naszej kultury, częściowo obecnych do dzisiaj (np. dobór składników i potraw wigilijnych, czy pozostawianie jednego miejsca wolnego przy stole).

Zwycięstwo światła nad ciemnością symbolizuje moment, w którym zaczyna przybywać najkrótszego (jak dotąd) dnia w roku, a najdłuższej nocy ubywać. Przynosząc ludziom nadzieję, napawając radością i optymizmem, Swaróg - Słońce znów zaczyna odzyskiwać panowanie nad światem. Stary cykl się zamyka - odchodzi stary rok (Stare Słońce umiera), a nowy rozpoczyna się - rodzi się (lub odradza) Nowe (młode) Słońce.

Oryginalnie nazwą "Gody" określano czas przejściowy pomiędzy starym i nowym rokiem (czas "styku" starego i nowego godu - stąd nazwa miesiąca "styczeń").

Duchowieństwo chrześcijańskie, nie mogąc wyplenić tych zwyczajów wśród prostego ludu (który w sprawach obyczaju i tradycji jest zawsze bardzo konserwatywny), umiejętnie zmieniło ich znaczenie zastępując je jasełkami i śpiewaniem kolęd o narodzeniu Chrystusa (co lud przyjął łatwo, gdyż postać Chrystusa zastąpiła w prostej mentalności boga-Słońce, którego narodziny lud świętował w czasie Godów od wieków).

Staropolskim terminem "Szczodry Wieczór" określano wieczór przed dniem święta Trzech Króli. Tradycją tego wieczoru było rozdawanie (początkowo tylko dzieciom i krewnym) upominków i tradycyjnych pierogów zwanych "szczodrakami". Zwyczaj ten dzisiaj przerodził się w tradycję obdarowywania prezentami bliskich w Wigilię.

U Słowian przesilenie zimowe poświęcone było także duszom zmarłych przodków. By dusze zmarłych mogły się ogrzać palono na cmentarzach ogniska i organizowano rytualne uczty (z którymi w późniejszym okresie przeniesiono się do domostw). Był to też szczególny czas na odprawianie wróżb mogących przewidzieć przebieg przyszłego roku np. pogodę i przyszłoroczne zbiory. W pewnych regionach (głównie na Śląsku) w okresie tym praktykowano zwyczaj stawiania w kącie izby ostatniego zżętego snopa żyta. Był on zazwyczaj dekorowany suszonymi owocami (najczęściej jabłkami) oraz orzechami, zaś po święcie pieczołowicie przechowywany aż do wiosny. To właśnie z nasion pochodzących z kłosów tegoż snopa należało bowiem rozpocząć przyszłoroczny siew.

Innym zwyczajem jest kultywowana szczególnie w południowej Polsce (na Podhalu, Pogórzu, Ziemi Sądeckiej i Krakowskiej oraz ponownie na Śląsku) tzw. podłaźniczka – udekorowana gałąź jodły, świerku lub sosny wieszana pod sufitem. Powszechne było też ścielenie słomy lub siana pod nakryciem stołu… Wszystko to czyniono dla zapewnienia przyszłorocznego urodzaju. Na przełomie XVIII i XIX wieku tradycję dekorowania snopa żyta niemal całkowicie zastąpił przybyły z Niemiec zwyczaj dekorowania choinki (która to ostatecznie, stała się niejako symbolem innego święta jakim jest chrześcijańskie, tzw. Boże Narodzenie). Spora część pierwotnych słowiańskich zabiegów magicznych (w tym np. wspomniane już ścielenie słomy lub siana pod obrusem) nadal powszechnie praktykowane jest w wielu domach po dziś dzień, choć z czasem nadano im chrześcijański wydźwięk i interpretację .

Ważnym elementem pradawnych Szczodrych Godów było rytualne obchodzenie domów z figurą symbolizującą nowonarodzone (w dzień przesilenia) Słońce. Zwyczaj ten zmieszał się z mitologią chrześcijańską, dając różne wersje przypowieści zwiastowania gwiazdą betlejemską, zwyczaj wyglądania pierwszej gwiazdy, a także bardzo ważny atrybut obchodzących domy kolędników - gwiazdę.


Jeżeli chodzi o współczesne obchody u rodzimowierców, to często spędza się wigilię niejako na modłę katolicką z rodziną, ale i również wiele osób, czy środowisk organizuje obchody tego święta w kulturze rodzimej. Poniżej przedstawię pokrótce, jak wyglądały współczesne obchody tego święta zorganizowane trzy miesiące temu przeze mnie w Środzie Wielkopolskiej.

"Wczorajsze spotkanie w osławionym Domu Kultury STRUŚ (Stowarzyszenie Twórczego Rozwoju Umysłowych Ścieżek) w Środzie Wielkopolskiej rozpoczęło się ok. godziny 18:00. Otoczenie: miły, ciepły, pachnący palącym się drewnem pokój, kilkanaście osób, ogień wesoło buzujący w piecyku, na środku stół wieczerny, który wkrótce został zastawiony napojami (barszcz, piwo) i pożywieniem (ciemny chleb oraz bigos)."

Napisali o nas na: http://www.strus.org.pl/klub.html , gdzie można znaleźć więcej szczegółów.

Istnieje również strona, na której można obejrzeć krótką relację fotograficzną ze święta: http://www.ariel.poznan.pl/godowe.html

Dla mniej cierpliwych wersja linkowa:

http://img524.imageshack.us/img524/3413/noycedn5.jpg - oczyszczanie nożyc w ogniu - płoszenie sykiem ognia ewentualnych niesprzyjających mocy, które mogły się w nich zalęgnąć.

http://img204.imageshack.us/img204/2315/postrzyynynd0.jpg - ryty inicjacyjne - i trzy wspaniałe osoby, które odtąd będą z całych sił strzec naszej kultury etnicznej i jej sprzyjać.

http://img214.imageshack.us/img214/9947/stvh0.jpg - wieczerny stół; pojawią się na nim już za chwilę nasze narodowe, świąteczne potrawy: bigos i barszcz.

http://img86.imageshack.us/img86/1128/5ii5.jpg - rozpoczynamy! Krótkie wyjaśnienie tego, co będzie za chwilę miało miejsce.

http://img226.imageshack.us/img226/2452/3eu1.jpg - oczyszczanie nożyc.

http://img367.imageshack.us/img367/7981/4hc5.jpg - po lewej nasz rodzimowierczy gość z Białorusi ze swą drugą połówką (po prawej). W lewym górnym rogu (jeszcze) bezrobotne Welesowe Skrzypce.

[Ashte]

O rajku, dzięki za wypracowaną odpowiedź
Nazwa "Godów" ciągle funkcjonuje na wsi, prawda? Kiedy byłam dzieckiem to słowo często padało z ust mojej babci...
Choć nie wiem, w jakim znaczeniu to słowo funkcjonuje współcześnie.

[_unnamed]

Zaiste piękna, rozbudowana i szczegółowa odpowiedź! A co z letnim przesileniem?
_________________
Hail Baa Raan!